Trockenbeerenauslese: de hoogste trap van de Duitse Prädikatswijn
Trockenbeerenauslese, kortweg TBA, betekent letterlijk "selectie van ingedroogde bessen". Het is de zoetste en zeldzaamste trede van het Duitse Prädikat-systeem, boven Kabinett, Spätlese, Auslese en Beerenauslese. De wijn ontstaat uit druiven die door edele rot (Botrytis cinerea) tot bijna rozijnen zijn ingeschrompeld. De schimmel maakt de schil poreus, het water verdampt en suiker, zuur en extract blijven sterk geconcentreerd achter. In Duitsland vraagt de wet een mostgewicht van minstens 150 graden Oechsle, in Oostenrijk 30 graden KMW. Omdat edele rot grillig is, trekken plukkers meerdere keren door dezelfde wijngaard en kiezen ze bes voor bes. In veel jaren lukt dat niet.
Zo smaakt Trockenbeerenauslese: honing, abrikoos en levendig zuur
Een goede TBA is stroperig en diep zoet, maar nooit plakkerig. Je proeft gedroogde abrikoos, kweepeer, honing, sinaasappelmarmelade en saffraan, in oudere flessen ook karamel en zwarte thee. Het alcoholpercentage blijft laag. Riesling is de klassieke druif: het hoge zuur houdt de suiker in balans en maakt TBA tot een van de langstlevende wijnen die er bestaan. Daarom staan in deze collectie flessen uit het eind van de negentiende eeuw naast jaargangen van de laatste tien jaar. Recente TBA wordt meestal in halve flessen gebotteld.
Riesling TBA uit de Rheingau, Moezel, Nahe en Pfalz
De Rheingau is de historische bakermat van de edelzoete Riesling. Hier liggen Schloss Johannisberg met zijn Goldlack, Kloster Eberbach met de Steinberger en de Rauenthaler Baiken, Robert Weil met de Kiedrich Gräfenberg en Schloss Reinhartshausen met de Erbacher Markobrunn. Op oude Rheingau-etiketten staat vaak "Cabinet": zo markeerde een landgoed zijn beste vaten, lang voordat de wijnwet van 1971 Kabinett zijn huidige betekenis gaf. Aan de Moezel geven de steile leisteenhellingen een fijnere, lichtvoetige stijl, bijvoorbeeld bij Joh. Jos. Prüm (Wehlener Sonnenuhr), Fritz Haag en Max Ferd. Richter (Brauneberger Juffer), Markus Molitor (Zeltinger Sonnenuhr), Maximin Grünhaus en Dr. H. Thanisch (Berncasteler Doctor). Een gouden capsule, de Goldkapsel, wijst bij veel huizen op een extra strenge selectie. In de Nahe staan Emrich-Schönleber en Schlossgut Diel voor een strak, mineraal profiel, in de Pfalz maken Bürklin-Wolf, Bassermann-Jordan en Knipser vollere, warmere TBA. Uit Rheinhessen komt Gunderloch met de Nackenheimer Rothenberg.
Meer dan Riesling: Rieslaner, Spätburgunder en Oostenrijkse TBA
Ook andere druiven halen soms het niveau van een Trockenbeerenauslese. Müller-Catoir maakt in de Pfalz een Herzog Rieslaner, Kloster Eberbach een Assmannshäuser Höllenberg Spätburgunder Weißherbst en Von Oetinger een Erbacher Michelmark Ruländer. Een curiositeit is de Ockfener Bockstein Eiswein-Trockenbeerenauslese uit 1973 van de Staatliche Weinbaudomäne Trier: tot 1982 was Eiswein geen zelfstandig Prädikat, dus kwam het woord als toevoeging op het etiket. In Oostenrijk is TBA vooral bekend van het Neusiedlermeer, maar ook in het Kamptal ontstaat ze, zoals de Riesling Trockenbeerenauslese van Steininger.
Trockenbeerenauslese bij het eten
Schenk TBA licht gekoeld, rond de 8 tot 10 graden, in een klein glas. Een klassieke combinatie is blauwe kaas zoals Roquefort of Stilton, net als bij dessertwijn uit Sauternes. Ook foie gras, tarte tatin en desserts met abrikoos, perzik of mango werken goed, zolang het gerecht minder zoet is dan de wijn. Dankzij suiker en zuur blijft een geopende fles in de koelkast meerdere dagen goed.
Veelgestelde vragen over Trockenbeerenauslese
Wat is het verschil tussen Beerenauslese en Trockenbeerenauslese?
Voor een Beerenauslese worden overrijpe, vaak edelrotte bessen geselecteerd. Voor een Trockenbeerenauslese moeten de bessen bijna volledig ingedroogd zijn, met een duidelijk hoger mostgewicht.
Is Trockenbeerenauslese hetzelfde als ijswijn?
Nee. IJswijn wordt geperst uit druiven die bevroren aan de stok zijn geoogst, meestal zonder edele rot, wat een zuiverder, fruitiger smaak geeft. TBA dankt zijn concentratie juist aan botrytis en heeft daardoor tonen van honing en gedroogd fruit.
Hoe lang kun je een TBA bewaren?
Zeer lang. Suiker en zuur werken als natuurlijke conservering, waardoor goed bewaarde flessen decennia en soms meer dan een eeuw kunnen rijpen.
Waarom is Trockenbeerenauslese zo zeldzaam?
Edele rot verschijnt niet elk jaar, de bessen moeten met de hand worden geselecteerd en een wijnstok levert maar een paar slokken op. Veel huizen maken daarom alleen in uitzonderlijke jaren een TBA.