Aquavit en snaps: de kruidige klassieker uit Scandinavië
Aquavit, in het Deens akvavit en in het Noors akevitt, is de typische gedistilleerde drank van het hoge noorden. De naam komt van het Latijnse aqua vitae, levenswater. Volgens de Europese definitie is aquavit een gedistilleerde drank op basis van landbouwalcohol, op smaak gebracht met een distillaat van kruiden of specerijen, waarbij karwij en/of dillezaad de toon zetten. Daaromheen kiest elke stoker zijn eigen botanicals: venkel, anijs, koriander, citrusschil, berkenblad of gagel.
De oudste schriftelijke vermelding stamt uit 1531, in een brief aan de aartsbisschop van Trondheim, met een flesje erbij dat zou helpen tegen allerlei kwalen. Aquavit hoort bij de Scandinavische tafel, van het Deense kerstbuffet tot de Noorse feestdis. Het is de sterke drank van het noorden bij uitstek.
Noorse akevitt, Deense akvavit en IJslandse brennivín
Noorse akevitt wordt traditioneel van aardappelen gestookt en rijpt op vat. Voor de beschermde naam Norsk Akevitt moet minstens 95 procent van de aardappelen uit Noorwegen komen en moet de drank minimaal zes maanden op vat liggen, vaak een gebruikt sherryvat. Dat levert een ronde, goudkleurige aquavit op, met vanille en gedroogd fruit naast de karwij. Oslo Håndverksdestilleri laat zien hoe breed die stijl is: de vatgerijpte OHD Akevitt, de ongerijpte Akevitt Blank, de Peated akevitt met een rokerig randje en de Akevitt Tequila Cask.
Deense akvavit is meestal helder en droger, met karwij of dille op de voorgrond. Radius Distillery stookt biologisch en houdt het puur: Straight Kommen draait om karwij, Straight Dild om dille, en de Dild Akvavit med Caviar is de variant voor bij vis en schaaldieren. Op IJsland heet de drank brennivín, een aquavit waarin karwij de hoofdrol speelt. Eimverk maakt Víti op basis van IJslandse gerst, aangevuld met inheemse kruiden zoals rabarber, engelwortel en berkenblad, en daarnaast de Viti Winter Reserve. Van de Faeröer komen Havid Akvavitt en Livsins Vatn Akvavitt.
Deense snaps met kruiden, bessen en fruit
In Denemarken is snaps de verzamelnaam voor het ijskoude glaasje bij de lunch, en dat reikt verder dan klassieke akvavit. Veel snaps draait om één kruid of vrucht. Gagel, in het Deens porse, is een oud snapskruid met een harsige, licht bittere smaak; denk aan Radius Klar Porse en Skov Snaps Porse. Hr. Skov maakt daarnaast Dild Snaps, Lyng snaps met struikheide, een snaps met blauwe bes en duindoorn en een Julesnaps voor de feestdagen. Van Bornholm komen Snaps Bornholm No 1 Chili en de N4 Bornholm snaps met framboos en gember.
Let op het verschil met Duitse Schnaps. Daar gaat het vaak om fruitbrandewijn zoals Obstler of Kirsch, gestookt uit vergiste vruchten in plaats van op smaak gebrachte alcohol. Die stijl vind je eerder bij brandy; deze pagina richt zich op Scandinavische aquavit en snaps.
Aquavit serveren bij haring, vis en feestelijke gerechten
Heldere aquavit en snaps schenk je ijskoud, in een klein glaasje, bij haring, gerookte zalm, roggebrood met beleg en ander smørrebrød. Karwij en dille geven tegenwicht aan vet en zout. Een vatgerijpte akevitt mag iets minder koud: zo komen vanille, specerij en hout beter naar voren, en dan past hij bij lamsvlees, gerookte ham en rijke kerstgerechten. In cocktails is aquavit een kruidiger alternatief voor gin of wodka, bijvoorbeeld in een Bloody Mary. Wie van houtgerijpte dranken houdt, vindt in de vatgerijpte akevitt een interessante brug naar whisky.
Veelgestelde vragen over aquavit
Wat is aquavit voor drank?
Aquavit is een Scandinavische gedistilleerde drank, op smaak gebracht met karwij en/of dille, vaak aangevuld met andere kruiden. Hij wordt meestal ijskoud gedronken bij het eten.
Wat is het verschil tussen aquavit en snaps?
Aquavit is de officiële categorie met karwij of dille als basis. Snaps is in Denemarken de bredere, informele naam voor het glaasje bij de maaltijd, en omvat ook kruiden- en fruitsnaps zoals porse, heide of duindoorn. Meer uit die hoek vind je bij de dranken uit Denemarken.
Is brennivín hetzelfde als aquavit?
Ja, brennivín is de IJslandse vorm van aquavit, met karwij als duidelijke hoofdsmaak.
Hoe lang is aquavit houdbaar na opening?
Door het hoge alcoholpercentage blijft een geopende fles lang goed. Bewaar hem rechtop en goed afgesloten; heldere aquavit kan prima in de vriezer.